Een chatbot als bron?

Hoe kan een chatbot je helpen met informatie?

Lees eerst de pagina Chatbots voor je verder gaat.

Chatbots zijn taalmachines, geen zoekmachines. Chatbots stellen een mogelijk antwoord voor je samen. Dat antwoord kan er heel goed uitzien, maar je moet het altijd controleren. Een chatbot-antwoord is ook nooit compleet. Eerder soms complete onzin. Je moet dus zelf best al veel weten om aan te voelen of wat een chatbot zegt klopt.

Chatbots ‘verzinnen’ soms ook gewoon dingen. Dat verzinnen wordt fabuleren of hallucineren (woord van het jaar in 2025) genoemd. Het antwoord klinkt dan wel goed, maar het is onzin: gewoon mooie zinnen achter elkaar.

Sowieso geldt juridisch: een chatbot kan nooit als bron genoemd worden. Net zo min als een zoekmachine een bron is. Het zijn beide hulpmiddelen. Zie de Raindrop-links hieronder.

Hulpmiddel

Een chatbot kan je helpen met samenvatten of verduidelijken van informatie. Je kan bijvoorbeeld een moeilijk stuk tekst in de prompt plakken (of uploaden) en daar vragen over stellen. Maar ook bij een samenvatting moet jezelf goed opletten. Als je precies dezelfde vraag in een (andere) chat nog eens stelt, zul je variaties op het antwoord krijgen.

Ook kan een chatbot met ideeën rond een onderwerp komen. Zo leer je nieuwe woorden. Dat kan je helpen om te gaan zoeken met een zoekmachine naar betrouwbare bronnen rond dat onderwerp.

Je kunt tijd besparen met het gebruik van chatbots. Het brengt je op een snelle manier in contact met een onderwerp. Maar blijf zelf opletten of uitkomst klopt of niet.

Basiskennis is dus heel belangrijk om chatbot-informatie op waarde te kunnen schatten

• Zie je links naar bronnen staan, dan zijn dat zeker niet altijd de bronnen van het antwoord. Het antwoord is namelijk altijd samengesteld uit ontelbaar veel internetbronnen, op basis van complexe algoritmes. De links die je ziet zijn een soort logische extra service en ze linken ook soms naar onzin-bronnen. Chatbots worden meer en meer gecombineerd met zoektechnologie (RAG). Zie de laatste alinea hieronder.
• Chatbots geven ook regelmatig een goede bron door die geschikt en logisch lijkt, maar waar de informatie dan niet te vinden is. Ook in de betaalde versies. De chatbot heeft gegokt dat het er wel zou staan (en dat is precies hoe LLM’s achter de chatbots werken.) Als chatbots fragmenten van de bron tonen is dat vaak een goed teken. Zo kan je de inhoud zelf ook makkelijker controleren.

Zelfverzekerd

Nog een lastig punt is dat chatbots heel zelfverzekerd doen over hun antwoorden. Maar tegelijk geven ze je gewoon gelijk wanneer je zegt dat iets niet klopt. Daarnaast zijn chatbots ook reuze beïnvloedbaar. Als je een beetje aandringt kan je ze zelfs 2+2=5 leren.

Chatbots op onverwachte missers controleren is iets nieuws en kan veel tijd kosten. Stel je een kritische vraag, dan komt er ook soms wel een heel ander antwoord. Even zelfverzekerd.

Je ziet wel dat er bij chatbots ook staat dat je de informatie moet dubbelchecken. Bijvoorbeeld zo: Gemini kan onjuiste informatie tonen, ook over mensen. Dubbelcheck daarom de reacties.

Hoe pak je het aan?

Als je ChatGPT of een andere AI-chatbot voor informatie gebruikt, neem dan nooit genoegen met het eerste het beste antwoord. Je moet goed lezen waar de chatbot mee komt en doorvragen. Meestal valt er aan een antwoord nog flink wat te verbeteren. Een paar tips:

• Zorg voor afgebakende vragen en duidelijke opdrachten (dat is de prompt).
• Ja/nee vragen hebben weinig zin.
• Geef zelf voldoende informatie vooraf. Dan weet de chatbot in welke richting jouw wensen gaan. Die informatie mag gerust heel uitgebreid zijn. (Als je informatie geeft kun je daarbij ook aan geven: doe nog niks, of: zeg alleen ok, terwijl je verdere uitleg geeft).
• Een AI-chatbot laat in een antwoord nooit alles zien wat er beschikbaar is. Houd daar rekening mee en vraag door! Je krijgt daarna bijna altijd meer en vaak ook betere informatie.
• Zorg dat je de informatie die je krijgt op een andere manier bevestigd wordt. Gebruik de informatie uit de chatbot-teksten als zoekopdracht in een zoekmachine, om andere serieuze bronnen te vinden.
• Bespreek samen met anderen de uitkomsten van gesprekken met ChatGPT, Copilot, Gemini enzovoort. Ook bij hulp met schrijven en samenvatten. Of bij het vragen om verduidelijking. Klopt het wel? Staan de kernpunten er in?

Ook kan de machine veel informatie verzamelen over wat jij doet of wat jij over jezelf vertelt. Jouw privacy moet daarom nog veel beter beschermd gaan worden dan nu het geval is. Daar zal de overheid meer nieuwe wetten voor moeten maken. Maar het zal nog wel even duren voordat de belangen van gewone mensen in evenwicht komen met geld verdienen.

RAG, een interessante combinatie

RAG is een combinatie van een zoekmachine en een chatbot. Met RAG krijg je teksten op basis van bronnen die inhoudelijk passen bij je vraag. RAG staat voor: Retrieval-Augmented Generation.

Perplexity bijvoorbeeld maakt gebruikt van RAG. Net als Google Gemini en Notebook. Je ziet dan de daadwerkelijk gebruikte bronnen staan. Ook ChatGPT kan bronnen vermelden.

Maar… je moet nog steeds alert zijn op de waarde van die bronnen. Zelf de links onderzoeken blijft belangrijk. Alles hangt af van de beschikbare online informatie. En echt niet alles staat op het web. Je zou kunnen zeggen: RAG-tools zijn vooral een heel interessante manier om nieuwe bronnen te vinden. Aan de hand daarvan kijk je dan welke bronnen je verder kunnen helpen. De geleverde tekst helpt om je onderwerp te verkennen.

En ook in deze tools is de geleverde tekst een mogelijkheid. Er zijn talloze antwoorden op wat je vraagt mogelijk, met andere details. Heb je kritiek, dan schrijft de chatbot: “U heeft een terechte opmerking” of “Goed dat je dat zegt”. En dan komt er misschien wel een helemaal nieuwe invalshoek.